Nhiều bị cáo và gia đình ngạc nhiên khi biết rằng dù bị phạt tù dưới 3 năm, đáp ứng nhiều điều kiện — nhưng vẫn không được hưởng án treo. Lý do là pháp luật có những quy định loại trừ rõ ràng cho một số trường hợp cụ thể. Hiểu rõ những trường hợp này giúp bạn có kỳ vọng thực tế hơn ngay từ đầu.
Các trường hợp bị cấm hưởng án treo theo quy định
Theo Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP, sửa đổi bổ sung bởi Nghị quyết 01/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, những trường hợp sau đây không được hưởng án treo dù đáp ứng điều kiện về mức hình phạt:
1. Người phạm tội là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, ngoan cố chống đối
Dù hình phạt được tuyên dưới 3 năm (nhờ nhiều tình tiết giảm nhẹ), vai trò chủ mưu, cầm đầu trong vụ án đồng phạm loại trừ khả năng hưởng án treo. Quy định này nhằm đảm bảo tính răn đe với những người tổ chức, điều phối hoạt động phạm tội.
2. Người thực hiện hành vi phạm tội bỏ trốn và đã bị các cơ quan tiến hành tố tụng truy nã hoặc yêu cầu truy nã, trừ trường hợp đã ra đầu thú trước khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử
3. Người được hưởng án treo phạm tội mới trong thời gian thử thách; người đang được hưởng án treo bị xét xử về một tội phạm khác thực hiện trước khi được hưởng án treo.
4. Người phạm tội bị xét xử trong cùng một lần về nhiều tội, trừ một trong các trường hợp sau đây:
- a) Người phạm tội là người dưới 18 tuổi;
- b) Người phạm tội bị xét xử và kết án về 02 tội đều là tội phạm ít nghiêm trọng hoặc người phạm tội là người giúp sức trong vụ án đồng phạm với vai trò không đáng kể
5. Người phạm tội 02 lần trở lên, trừ một trong các trường hợp sau:
- a) Người phạm tội là người dưới 18 tuổi;
- b) Các lần phạm tội đều là tội phạm ít nghiêm trọng;
- c) Các lần phạm tội, người phạm tội là người giúp sức trong vụ án đồng phạm với vai trò không đáng kể;
- d) Các lần phạm tội do người phạm tội tự thú
6. Các tội phạm cụ thể trong một số lĩnh vực
Đối với tội phạm về tham nhũng, chức vụ: Người phạm tội về tham nhũng (tham ô, nhận hối lộ, đưa hối lộ, lợi dụng chức vụ quyền hạn…) rất hạn chế được hưởng án treo — chỉ trừ trường hợp người phạm tội có vai trò thứ yếu, không được hưởng lợi hoặc đã bồi thường, khắc phục toàn bộ thiệt hại.
Đối với tội phạm về ma túy: Người phạm tội mua bán, vận chuyển, tàng trữ ma túy nói chung không được hưởng án treo, trừ trường hợp đặc biệt theo hướng dẫn cụ thể.
Nhân thân xấu — không bị cấm nhưng rất khó được xem xét
Ngoài các trường hợp bị cấm tuyệt đối, còn có những tình huống không bị cấm về mặt hình thức nhưng thực tế rất khó được hưởng án treo vì nhân thân quá xấu:
- Đã có nhiều tiền án, tiền sự
- Đã từng được hưởng án treo hoặc cải tạo không giam giữ nhưng vi phạm
- Có lối sống bất hảo, không có việc làm ổn định
- Không có nơi cư trú ổn định, không có người bảo lãnh giám sát
Tội danh có phải yếu tố quyết định không?
Pháp luật không liệt kê danh sách tội danh bị cấm hưởng án treo theo tên gọi — mà dựa trên tính chất, vai trò và hoàn cảnh phạm tội. Điều này có nghĩa là:
Cùng một tội danh, người này có thể được hưởng án treo còn người khác thì không — tùy thuộc vào vai trò trong vụ án, nhân thân, mức độ thiệt hại và nhiều yếu tố khác.
Đây cũng là lý do tại sao không thể tự đánh giá “tội này có được án treo không” mà không xem xét đầy đủ hồ sơ cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Đã có 1 tiền án cũ (đã xóa) có được hưởng án treo không?
Tiền án đã được xóa về mặt kỹ thuật pháp lý không còn tồn tại — tuy nhiên trong thực tế tòa vẫn xem xét toàn bộ lịch sử của bị cáo. Tiền án đã xóa không tự động loại trừ khả năng hưởng án treo nhưng ảnh hưởng đến đánh giá nhân thân tổng thể.
Phạm tội về ma túy liều lượng nhỏ (sử dụng trái phép) có được án treo không?
Tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 255 BLHS) khác với tội mua bán, tàng trữ — thường được xem xét án treo trong trường hợp đủ điều kiện vì đây là hành vi tự hại bản thân, không gây hại trực tiếp cho người khác. Cần đánh giá cụ thể từng trường hợp.
Đang hưởng án treo bị phạt hành chính thì có bị tước án treo không?
Vi phạm hành chính trong thời gian thử thách là tình tiết bất lợi, có thể bị cảnh cáo hoặc kéo dài thời gian thử thách — nhưng thông thường chỉ bị thu hồi án treo nếu vi phạm nghiêm trọng hoặc phạm tội hình sự mới.
Đang lo ngại vụ việc của mình có thuộc trường hợp không được hưởng án treo không? Gọi 039 8200 093 để luật sư đánh giá cụ thể và tư vấn hướng bào chữa phù hợp nhất. Tham khảo thêm tại LUẬT SƯ HÌNH SỰ HÀ NỘI.
