Nhận giấy triệu tập từ cơ quan điều tra là trải nghiệm gây lo lắng với hầu hết mọi người — kể cả khi bạn hoàn toàn vô can. Nhiều người vì không hiểu quyền của mình đã vô tình nói những điều bất lợi cho chính mình hoặc cho người thân. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ bạn được và không được làm gì khi bị triệu tập lấy lời khai.
Phân biệt các trường hợp bị triệu tập
Không phải mọi giấy triệu tập đều giống nhau — tư cách tham gia tố tụng của bạn khác nhau sẽ kéo theo quyền và nghĩa vụ khác nhau:
Triệu tập với tư cách người làm chứng: Bạn không phải nghi can, chỉ biết thông tin liên quan đến vụ việc. Có nghĩa vụ đến và khai báo trung thực, nhưng có quyền từ chối khai báo những gì có thể gây bất lợi cho chính mình.
Triệu tập với tư cách người bị hại: Bạn là nạn nhân của hành vi vi phạm pháp luật. Có quyền và nghĩa vụ tham gia tố tụng để bảo vệ quyền lợi.
Triệu tập với tư cách bị can/người bị tình nghi: Đây là trường hợp nghiêm trọng nhất. Cần đặc biệt thận trọng và nên có luật sư trước khi đến.
Nếu giấy triệu tập không ghi rõ tư cách, hãy liên hệ luật sư để xác định trước.
Những quyền bạn có khi lấy lời khai
Quyền biết lý do triệu tập: Bạn có quyền được thông báo về lý do triệu tập và tội danh đang điều tra (nếu có).
Quyền có luật sư: Bạn có quyền mời luật sư tham gia từ lần lấy lời khai đầu tiên, đặc biệt quan trọng nếu bạn đang là bị can hoặc nghi can.
Quyền đọc kỹ trước khi ký biên bản: Bạn có quyền đọc toàn bộ biên bản lấy lời khai, yêu cầu sửa những nội dung ghi không đúng, và chỉ ký khi đồng ý với từng câu chữ trong đó. Đừng ký vào biên bản chưa đọc hoặc có nội dung không chính xác.
Quyền không tự buộc tội mình: Pháp luật nghiêm cấm ép cung, mớm cung. Bạn không có nghĩa vụ khai báo những điều có thể khiến bản thân bị buộc tội.
Những điều không nên nói hoặc làm
Không nên nói những gì chưa chắc chắn: Nói “tôi nghĩ là”, “có thể là”, “hình như” và sau đó bị ghi vào biên bản như sự thật — đây là tình huống nguy hiểm phổ biến. Chỉ nói những gì bạn biết chắc chắn.
Không nên khai thay cho người khác: “Anh A hôm đó đi cùng tôi và anh ấy có làm X” — nếu bạn không chứng kiến trực tiếp, đừng khai.
Không nên cố gắng giải thích quá nhiều: Nhiều người nghĩ giải thích dài dòng sẽ giúp tình hình sáng tỏ hơn. Thực tế, càng nói nhiều càng có nhiều chi tiết có thể bị hiểu nhầm hoặc gây bất lợi. Trả lời ngắn gọn, đúng câu hỏi.
Không nên ký biên bản có nội dung không chính xác: Dù điều tra viên nói “ký cho nhanh, chỉ là thủ tục” — đừng ký nếu có bất cứ nội dung nào không đúng sự thật hoặc bạn chưa đọc kỹ. Biên bản lấy lời khai là tài liệu tố tụng quan trọng.
Có bắt buộc phải đến khi bị triệu tập không?
Về nguyên tắc, giấy triệu tập hợp lệ từ cơ quan điều tra yêu cầu bạn phải có mặt. Không đến mà không có lý do chính đáng có thể bị dẫn giải cưỡng chế.
Tuy nhiên, nếu bạn đang ốm, hoặc có lý do chính đáng không thể đến đúng ngày giờ, có thể liên hệ cơ quan điều tra để xin hoãn và sẽ được sắp xếp buổi khác.
Câu hỏi thường gặp
Có thể mang luật sư theo khi đến lấy lời khai không?
Có, đây là quyền hợp pháp của bạn — đặc biệt nếu bạn đang là bị can hoặc nghi can. Luật sư có thể tham dự, quan sát và can thiệp nếu có vi phạm trong quá trình lấy lời khai.
Lấy lời khai mà không có luật sư thì biên bản đó có giá trị không?
Có giá trị pháp lý, nhưng sau đó bạn vẫn có thể trình bày với luật sư để đánh giá nội dung và xem có cần bổ sung/đính chính gì không.
Nếu bị ép cung hoặc đe dọa trong khi lấy lời khai phải làm gì?
Ghi nhớ và mô tả lại chi tiết ngay sau khi ra khỏi phòng lấy lời khai, liên hệ luật sư ngay. Đây là hành vi vi phạm pháp luật của điều tra viên và có thể khiếu nại lên cơ quan cấp trên.
Nhận giấy triệu tập và chưa biết phải làm gì? Gọi ngay 039 8200 093 trước khi đến gặp cơ quan điều tra — Luật sư tư vấn hình sự
