1. Thay Đổi Lớn Nhất Từ 01/7/2025: Mô Hình Tòa Án 3 Cấp
Kể từ ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án Việt Nam chính thức chuyển từ mô hình 4 cấp sang mô hình 3 cấp theo Luật số 85/2025/QH15 (được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025):
| Mô hình cũ (trước 01/7/2025) | Mô hình mới (từ 01/7/2025) |
|---|---|
| Tòa án nhân dân tối cao | Tòa án nhân dân tối cao |
| Tòa án nhân dân cấp cao | (bị bãi bỏ) |
| Tòa án nhân dân cấp tỉnh | Tòa án nhân dân cấp tỉnh |
| Tòa án nhân dân cấp huyện | Tòa án nhân dân khu vực |
Đây là thay đổi mang tính hệ thống, ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết vụ án hành chính của bạn. Người nộp đơn không biết thay đổi này dễ nộp nhầm địa chỉ, gây mất thời gian và ảnh hưởng đến thời hiệu khởi kiện.
2. Phân Công Thẩm Quyền Giải Quyết Vụ Án Hành Chính
2.1. Tòa án nhân dân khu vực — Cấp xét xử sơ thẩm chủ đạo
Theo Luật Tố tụng hành chính năm 2025, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm đối với tất cả các khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính.
Cụ thể, Tòa Hành chính Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm đối với các khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5, 6 và 7 Điều 31 Luật Tố tụng hành chính.
Điều này có nghĩa là hầu hết các vụ án hành chính thông thường đều được nộp và xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực, bao gồm:
- Khiếu kiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính (giao thông, xây dựng, thuế, môi trường…)
- Khiếu kiện quyết định thu hồi đất, quyết định bồi thường giải phóng mặt bằng
- Khiếu kiện quyết định thu hồi giấy phép kinh doanh, giấy phép hành nghề
- Khiếu kiện hành vi hành chính (không thực hiện nhiệm vụ đúng thời hạn…)
- Khiếu kiện quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức
2.2. Tòa Sở hữu trí tuệ — Trường hợp đặc biệt
Tòa Sở hữu trí tuệ Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ quy định tại khoản 8 Điều 31 Luật Tố tụng hành chính.
Đây là trường hợp đặc biệt: nếu vụ án hành chính liên quan đến lĩnh vực sở hữu trí tuệ hoặc chuyển giao công nghệ, hồ sơ nộp tại Tòa Sở hữu trí tuệ thuộc Tòa án nhân dân khu vực (không phải Tòa Hành chính thông thường).
2.3. Tòa án nhân dân cấp tỉnh — Phúc thẩm và giám đốc thẩm
Tòa án cấp tỉnh có thẩm quyền: (1) Giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ án mà bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo, kháng nghị; (2) Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân khu vực nhưng bị kháng nghị.
Như vậy, Tòa án nhân dân cấp tỉnh không còn xét xử sơ thẩm vụ án hành chính như trước (trừ một số trường hợp đặc biệt), mà tập trung vào vai trò phúc thẩm và giám đốc thẩm.
2.4. Tòa án nhân dân tối cao
Tòa án nhân dân tối cao giám đốc việc xét xử của toàn hệ thống Tòa án, có thẩm quyền giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân cấp tỉnh bị kháng nghị.
3. Thẩm Quyền Theo Lãnh Thổ: Nộp Đơn Ở Đâu?
Sau khi xác định đúng cấp Tòa án (khu vực), cần xác định tiếp Tòa án nhân dân khu vực nào có thẩm quyền theo lãnh thổ để nộp đơn.
3.1. Nguyên tắc chung
Theo quy định hiện hành của Luật Tố tụng hành chính (được giữ nguyên trong lần sửa đổi 2025), người khởi kiện có thể lựa chọn nộp đơn tại một trong hai nơi:
- Tòa án nơi cơ quan, người có thẩm quyền ra quyết định hành chính/thực hiện hành vi hành chính có trụ sở (nơi “bị đơn” làm việc)
- Tòa án nơi người khởi kiện cư trú, làm việc hoặc có trụ sở (nơi “nguyên đơn” sinh sống/hoạt động)
Quy định này nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân — đặc biệt người ở xa nơi cơ quan hành chính đóng trụ sở vẫn có thể nộp đơn tại Tòa án gần nơi mình sinh sống.
3.2. Giải quyết tranh chấp thẩm quyền giữa các Tòa án khu vực
Chánh án Tòa án cấp tỉnh giải quyết tranh chấp về thẩm quyền giải quyết vụ án hành chính giữa các Tòa án nhân dân khu vực trong cùng một tỉnh, thành phố. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao giải quyết tranh chấp về thẩm quyền giữa các Tòa án nhân dân khu vực thuộc các tỉnh, thành phố khác nhau.
4. Điểm Mới Quan Trọng: Tòa Chuyên Trách Tại Cấp Khu Vực
Luật số 85/2025/QH15 chính thức thiết lập các Tòa chuyên trách tại Tòa án nhân dân khu vực trong lĩnh vực hành chính, bao gồm: Tòa Hành chính và Tòa Sở hữu trí tuệ. Điều này nhằm tăng cường tính chuyên môn hóa ngay từ cấp sơ thẩm.
Trước đây (trong mô hình Tòa án nhân dân cấp huyện cũ), việc giải quyết vụ án hành chính thường do Thẩm phán kiêm nhiệm. Nay với Tòa Hành chính chuyên trách tại cấp khu vực, người khởi kiện được xét xử bởi Thẩm phán chuyên về hành chính, nâng cao chất lượng và tính chuyên nghiệp của quá trình tố tụng.
Lưu ý thực tế: Đối với Tòa án nhân dân khu vực chưa có Tòa Hành chính thì Chánh án Tòa án có trách nhiệm tổ chức công tác xét xử và phân công Thẩm phán giải quyết vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực. — tức là ở các khu vực chưa thành lập Tòa Hành chính riêng, vụ án vẫn được giải quyết nhưng do Thẩm phán được phân công, không cần chờ đợi.
5. Xử Lý Các Vụ Án Đang Giải Quyết Dở Dang Trước 01/7/2025
Từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ tiếp nhận nhiệm vụ giải quyết, xét xử vụ án hành chính mà Tòa án nhân dân cấp huyện đang giải quyết; những vụ việc mà bản án, quyết định của Tòa án nhân dân cấp huyện bị hủy để giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.
Đối với các vụ án hành chính mà Tòa án nhân dân cấp tỉnh đang giải quyết sơ thẩm trước ngày 01/7/2025 nhưng chưa xong, vụ án được chuyển giao cho Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ tiếp tục giải quyết.
6. Ví Dụ Thực Tế: Xác Định Đúng Tòa Án Để Nộp Đơn
Ví dụ 1: Khiếu kiện quyết định xử phạt vi phạm giao thông
Anh A ở quận Hoàng Mai, Hà Nội, bị Công an quận Đống Đa ra quyết định xử phạt vi phạm giao thông. Anh A muốn khởi kiện.
Anh A có thể chọn một trong hai:
- Nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn quận Đống Đa (nơi Công an — bị đơn — có trụ sở)
- Nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn quận Hoàng Mai (nơi anh A — nguyên đơn — cư trú)
Ví dụ 2: Khiếu kiện quyết định thu hồi đất
Bà B có đất tại huyện X, tỉnh Y. UBND huyện X ra quyết định thu hồi đất mà bà B cho là trái luật.
Bà B có thể chọn:
- Nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn huyện X (nơi UBND huyện X — bị đơn — có trụ sở)
- Nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn nơi bà B đang cư trú
Ví dụ 3: Khiếu kiện quyết định thu hồi giấy phép sở hữu trí tuệ
Công ty C bị Cục Sở hữu trí tuệ (thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ) ra quyết định thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu.
Lưu ý đặc biệt: Vì đây liên quan đến lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Công ty C phải nộp đơn tại Tòa Sở hữu trí tuệ — Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, không phải Tòa Hành chính thông thường.
7. Cách Tìm Địa Chỉ Tòa Án Nhân Dân Khu Vực Có Thẩm Quyền
Để xác định địa chỉ Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn của bạn, có thể:
- Tra cứu trực tuyến tại website Tòa án nhân dân tối cao (toaan.gov.vn) — có danh sách địa chỉ các Tòa án khu vực theo từng tỉnh, thành phố
- Liên hệ trực tiếp Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi bạn cư trú để được hướng dẫn về Tòa án khu vực có thẩm quyền
- Nhờ luật sư tra cứu và xác định chính xác — tránh nộp nhầm địa chỉ gây chậm trễ không cần thiết
8. Câu Hỏi Thường Gặp
Q: Từ 01/7/2025, tôi còn nộp đơn khởi kiện hành chính tại Tòa án nhân dân cấp huyện được không? A: Không. Tòa án nhân dân cấp huyện đã chính thức được thay thế bởi Tòa án nhân dân khu vực từ ngày 01/7/2025. Nộp đơn tại địa chỉ cũ có thể bị trả lại hoặc phải chuyển lại.
Q: Tôi ở tỉnh A nhưng cơ quan ra quyết định hành chính lại thuộc tỉnh B, nộp đơn ở tỉnh nào? A: Bạn có quyền chọn một trong hai: Tòa án khu vực ở tỉnh A (nơi bạn cư trú) hoặc Tòa án khu vực ở tỉnh B (nơi cơ quan bị kiện có trụ sở). Nếu hai Tòa án này thuộc tỉnh/thành phố khác nhau mà có tranh chấp thẩm quyền, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ quyết định.
Q: Tòa án khu vực nơi tôi muốn nộp chưa có Tòa Hành chính riêng, có nộp được không? A: Vẫn nộp được. Chánh án Tòa án khu vực sẽ phân công Thẩm phán có thẩm quyền giải quyết, không cần đợi thành lập Tòa Hành chính chuyên trách.
Q: Vụ án của tôi liên quan đến quyết định của Bộ (cấp trung ương), nộp đơn ở đâu? A: Theo quy định hiện hành, ngay cả khiếu kiện quyết định hành chính của cơ quan cấp Bộ/cơ quan ngang Bộ cũng thuộc thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực — nộp tại Tòa án khu vực nơi cơ quan đó có trụ sở hoặc nơi bạn cư trú/có trụ sở.
Q: Sau khi xét xử sơ thẩm tại Tòa khu vực, nếu muốn kháng cáo thì nộp ở đâu? A: Đơn kháng cáo nộp tại Tòa án nhân dân khu vực đã xét xử sơ thẩm, sau đó hồ sơ sẽ được chuyển lên Tòa Hành chính — Tòa án nhân dân cấp tỉnh để giải quyết phúc thẩm.
9. Hỗ Trợ Pháp Lý Từ Luật Sư
Việc xác định sai Tòa án có thẩm quyền có thể dẫn đến đơn bị trả lại, phải nộp lại từ đầu — và trong trường hợp xấu nhất, có thể ảnh hưởng đến thời hiệu khởi kiện. Đội ngũ luật sư của Hỏi Đáp Pháp Luật Online sẵn sàng:
- Tư vấn miễn phí xác định đúng Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ
- Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ và nộp đơn đúng địa chỉ, đúng hạn
- Đại diện tham gia tố tụng tại Tòa án nhân dân khu vực và Tòa án nhân dân cấp tỉnh (phúc thẩm)
- Theo dõi tiến độ vụ án và cập nhật thông tin kịp thời
Liên hệ ngay qua Zalo/điện thoại: 0398200093 để được tư vấn miễn phí và bảo mật tuyệt đối.
Bài viết được biên soạn dựa trên Luật Tố tụng hành chính 2015 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 85/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2025), Nghị quyết số 225/2025/QH15 về thi hành Luật số 85/2025/QH15 và Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP. Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên nghiệp trong từng trường hợp cụ thể.
