Trả lời nhanh: Không tự động. Phạm tội lần đầu chỉ là một tình tiết giảm nhẹ, không đủ để được án treo. Tòa án chỉ xem xét cho hưởng án treo khi người bị kết án đáp ứng đồng thời 5 điều kiện: bị phạt tù không quá 3 năm; có nhân thân tốt; có từ 2 tình tiết giảm nhẹ trở lên (ít nhất 1 tình tiết theo khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự) và không có tình tiết tăng nặng; có nơi cư trú rõ ràng hoặc nơi làm việc ổn định; và xét thấy không cần bắt chấp hành hình phạt tù. Ngoài ra còn có một số trường hợp Tòa án không cho hưởng án treo dù đủ điều kiện.
Gửi thông tin vụ việc qua Zalo để luật sư đánh giá khả năng hưởng án treo hoặc gọi 039 8200 093.
Án treo là vấn đề được hỏi nhiều nhất khi gia đình có người thân bị truy tố hình sự. Nhiều người tin rằng phạm tội lần đầu thì chắc chắn được án treo, nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
Án treo là gì?
Án treo không phải một loại hình phạt riêng. Đây là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Tòa án vẫn tuyên phạt tù nhưng cho bị cáo ở ngoài xã hội trong thời gian thử thách. Nếu trong thời gian đó không vi phạm, hình phạt tù coi như không phải chấp hành. Nếu vi phạm, bị cáo có thể phải chấp hành hình phạt tù.
5 điều kiện để được xem xét hưởng án treo
Các điều kiện nằm trong Điều 65 Bộ luật Hình sự 2015 và được hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (đã được sửa đổi, bổ sung). Phải đủ cả 5 điều kiện, thiếu một điều kiện thì Tòa án không có cơ sở cho hưởng án treo.
- Bị xử phạt tù không quá 3 năm. Đây là điều kiện cứng. Mức án trên 3 năm thì dù có nhiều tình tiết giảm nhẹ cũng không được hưởng án treo.
- Có nhân thân tốt. Hiểu đơn giản là ngoài lần phạm tội này, người đó chấp hành tốt pháp luật và nghĩa vụ công dân nơi cư trú, thường là chưa có tiền án, tiền sự hoặc đã được xóa án tích. Đang trong thời gian thử thách của án treo khác hoặc đang chấp hành hình phạt khác thì không được hưởng.
- Có từ 2 tình tiết giảm nhẹ trở lên, trong đó có ít nhất 1 tình tiết theo khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự, và không có tình tiết tăng nặng. Các tình tiết khoản 1 Điều 51 gồm ví dụ như thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự thú, tích cực giúp cơ quan điều tra, bồi thường thiệt hại. Phạm tội lần đầu hay hoàn cảnh gia đình khó khăn chỉ là tình tiết giảm nhẹ thông thường. Nếu có tình tiết tăng nặng thì việc hưởng án treo bị hạn chế.
- Có nơi cư trú rõ ràng hoặc nơi làm việc ổn định để cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giám sát, giáo dục trong thời gian thử thách.
- Xét thấy không cần bắt chấp hành hình phạt tù. Tòa án đánh giá tổng hợp tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân và khả năng tái phạm, và cho rằng việc để bị cáo ở ngoài xã hội vẫn bảo đảm phòng ngừa tội phạm.
Vì sao phạm tội lần đầu vẫn có thể phải đi tù?
- Mức án tuyên trên 3 năm.
- Tội có tính chất, mức độ nguy hiểm cao, Tòa án thấy cần cách ly khỏi xã hội.
- Không đủ tình tiết giảm nhẹ theo yêu cầu, hoặc có tình tiết tăng nặng.
- Chưa bồi thường hoặc chưa khắc phục hậu quả, bị hại không đồng thuận.
- Rơi vào các trường hợp Tòa án không cho hưởng án treo (xem phần dưới).
Các trường hợp Tòa án không cho hưởng án treo
Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP (đã được sửa đổi, bổ sung) nêu một số trường hợp mà dù đủ điều kiện Tòa án vẫn không cho hưởng án treo. Ví dụ: người phạm tội nhiều lần (trừ người dưới 18 tuổi). Tòa án cũng xem xét thận trọng hơn với những người thể hiện mức độ nguy hiểm cao như đóng vai trò chủ mưu, cầm đầu hoặc thực hiện hành vi có tổ chức, chuyên nghiệp. Danh sách chi tiết nằm ở Điều 3 Nghị quyết, vụ việc của bạn thuộc nhóm nào cần được luật sư đối chiếu với hồ sơ.
Thời gian thử thách của án treo
Thời gian thử thách do Tòa án ấn định từ 1 năm đến 5 năm. Trong thời gian này người được hưởng án treo phải:
- Chấp hành các nghĩa vụ theo Luật Thi hành án hình sự
- Trình diện, báo cáo định kỳ với chính quyền địa phương hoặc cơ quan được giao giám sát
- Không đi khỏi nơi cư trú khi chưa được phép theo quy định
- Không phạm tội mới
Nếu vi phạm:
- Cố ý vi phạm nghĩa vụ từ 2 lần trở lên: Tòa án có thể buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo.
- Phạm tội mới trong thời gian thử thách: Tòa án quyết định hình phạt cho tội mới và tổng hợp với hình phạt tù của bản án trước.
Làm gì để tăng cơ hội hưởng án treo?
- Thu thập đủ tình tiết giảm nhẹ: giấy khen, bằng khen, xác nhận đóng góp ở địa phương, xác nhận hoàn cảnh gia đình khó khăn, giấy tờ về thương tật hoặc bệnh tật, giấy tờ chứng minh đã khắc phục hậu quả.
- Bồi thường thiệt hại sớm và lấy văn bản xác nhận của người bị hại. Đây thường là tình tiết giảm nhẹ có sức nặng.
- Khai báo thành khẩn ngay từ đầu, tránh khai báo mâu thuẫn.
- Chuẩn bị giấy tờ cư trú và việc làm: xác nhận cư trú, hợp đồng lao động, xác nhận nơi làm việc để chứng minh có chỗ giám sát ổn định.
- Nhờ luật sư tham gia từ sớm để xác định tình tiết nào có thể dùng, phân tích điều kiện hưởng án treo và trình bày tại phiên tòa. Xem thêm chi phí thuê luật sư bào chữa hình sự.
Sau khi hết thời gian thử thách
Án treo vẫn là bị kết án, nên người đó có án tích. Khi hết thời gian thử thách và không phạm tội mới, hình phạt tù được coi như không phải chấp hành, và người đó được đương nhiên xóa án tích sau 1 năm kể từ khi hết thời gian thử thách nếu đủ điều kiện. Xem điều kiện xóa án tích và thủ tục xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp.
Câu hỏi thường gặp
Phạm tội lần đầu thì chắc chắn được án treo không? Không. Phạm tội lần đầu chỉ là một tình tiết giảm nhẹ. Bạn vẫn phải đủ cả 5 điều kiện và Tòa án vẫn có thể không cho hưởng nếu thấy cần cách ly khỏi xã hội.
Bị tuyên án treo có bị coi là có tội không? Có. Án treo là hình phạt tù cho hưởng thử thách, vẫn là bị kết tội. Chỉ khi hết thời gian thử thách và không phạm tội mới thì hình phạt tù mới được coi như không phải chấp hành.
Vi phạm trong thời gian thử thách thì sao? Cố ý vi phạm nghĩa vụ từ 2 lần trở lên thì Tòa án có thể buộc chấp hành hình phạt tù của bản án treo. Phạm tội mới thì hình phạt được tổng hợp với bản án trước.
Mức án trên 3 năm có xin án treo được không? Không. Bị xử phạt tù trên 3 năm thì không thuộc diện được hưởng án treo.
Hết thời gian thử thách có bị coi là có tiền án không? Có án tích, nhưng được đương nhiên xóa án tích sau 1 năm kể từ khi hết thời gian thử thách nếu không phạm tội mới và đã chấp hành xong các quyết định khác của bản án.
Người thân đang bị khởi tố, cần xem khả năng hưởng án treo?
Gửi cáo trạng hoặc quyết định khởi tố qua Zalo, luật sư xem hồ sơ và cho bạn biết điều kiện nào đang đủ, điều kiện nào còn thiếu và nên chuẩn bị gì trước phiên tòa. Gọi 039 8200 093 để được tư vấn trong vòng 30 phút. Tư vấn miễn phí lần đầu.
Xem thêm dịch vụ luật sư hình sự tại Hà Nội.
Địa chỉ: Số 164 Khuất Duy Tiến, Phường Thanh Xuân, TP. Hà Nội.
Bài viết liên quan
- Người thân bị công an bắt giữ: cần làm gì ngay
- Bị triệu tập lấy lời khai: quyền của bạn và những điều không nên nói
- Điều kiện xóa án tích theo quy định mới nhất
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể. Căn cứ: Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung), Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP (sửa đổi, bổ sung).
